براى اينكه آن زمانى كه اين سوره كه ابتدايىترين سوره هاى قرآن است در مكه نازل مىشد ، عايشه همسر رسول خدا ( ص ) نشده بود ، ازدواج آن جناب با وى بعد از هجرت در مدينه واقع شد . و از كتاب جوامع الجامع نقل شده كه گفته است : در روايتى آمده كه رسول خدا ( ص ) داخل خانه خديجه شد ، در حالى كه از شدت كوفتگى و فزع و ترس نمىتوانست روى پاى خود بايستد ، و فرمود : مرا بپيچيد ، چيزى نگذشت كه جبرئيل ندايش در داد كه : * ( « يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ » ) * « 1 » . و در الدر المنثور است كه عبد بن حميد و ابن جرير و ابن ابى حاتم از سعيد بن جبير روايت كرده‌اند كه گفت : وقتى آيه * ( « يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا » ) * نازل شد ، رسول خدا ( ص ) مدت ده سال شبها را به قيام و عبادت گذرانيد ، طايفه اى از اصحابش نيز او را متابعت مىكردند ، خداى تعالى بعد از ده سال آيه * ( « إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ ) * . . . * ( وَأَقِيمُوا الصَّلاةَ » ) * را نازل كرد ، و بعد از ده سال تخفيفى به كار آنان داد « 2 » . مؤلف : روايت شده « 3 » كه آيه تخفيف بعد از يك سال ، و در بعضى « 4 » روايات بعد از هشت ماه نازل شد ، و قيام در شب براى غير رسول خدا ( ص ) واجب نبوده ، هم چنان كه جمله * ( « إِنَّ هذِه تَذْكِرَةٌ » ) * نيز به بيانى كه گذشت به اين معنا اشاره دارد ، و مؤيد آن خود روايت است كه مىگويد : طايفه اى از اصحاب چنين كردند ( نه همه ) . و در تهذيب به سند خود از محمد بن مسلم از امام باقر ( ع ) روايت كرده كه گفت : من از آن جناب از اين كلام خدا پرسيدم كه مىفرمايد : * ( « قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا » ) * . فرمود : خداى تعالى به آن جناب دستور داد كه در هر شب نماز شب بخواند ، مگر آنكه استثنائا شبى نتواند « 5 » . مؤلف : اين روايت به يكى از وجوهى كه مفسرين در آيه ذكر كردند اشاره مىكند . و در مجمع البيان است كه : بعضى گفته‌اند كلمه « نصفه » بدل است از كلمه « قليل » ، در نتيجه بيانى مىشود براى استثناء و مؤيد اين قول روايتى است كه در آن امام صادق ( ع ) فرموده : قليل عبارت است از نصف ، و جمله * ( « أَوِ انْقُصْ مِنْه » ) * و جمله

--> ( 1 ) جوامع الجامع ، ص 495 . ( 2 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 276 . ( 3 و 4 ) تفسير قرطبى ، ج 19 ، ص 37 . ( 5 ) تهذيب الاحكام ، ج 2 ، ص 335 .